මහනූවර ආපදා වලට අධි අවදානම් ද?

බොහෝ කඳුකර නගර බිහිවී ඇත්තේ මිටියාවත් තුලය. ඒ අතරම ගංගා ආශ්‍රිතවය.  උදාහරණයක් ලෙස මහනුවර නගරය ගනිමූ. එය අධික වර්ෂාව පවතින අවස්ථාවලදී ආරක්ෂිතද?

මහනුවර නගරය පිහිටා ඇත්තේ හන්තාන, උඩවත්ත කැලේ හා බහිරවකන්ද යන බෑවුම් සහිත කඳුවැටි වලින් වට වූ ස්වාභාවික බඳුනක් වැනි ස්ථානයකය. 

2025 වසරේ ඇති වූ දිත්වා (Dithwa) සුළි කුණාටුව පැය 96 ක් තුල පැවති මහනුවරට මිලිමීටර් 400කට ආසන්න වර්ෂාපතනයක් ලැබුණි. කඳු වළල්ලකින් වට වූ, ඝන ලෙස ඉදිකිරීම් සිදු කර ඇති නගරයකට මෙය අතිවිශාල වර්ෂාපතනයකි. නගරයේ මධ්‍යම ඇළ සහ කාණු පද්ධතිය මෙවැනි දැවැන්ත වර්ෂාපතනයකට ඔරොත්තු දෙන ලෙස නිර්මාණය කර නොමැත. 

මහනුවර නගරයේ ජලාපවහන පද්ධතියේ ප්‍රධානතම දුර්වලතාවක් (Single point of failure) ලෙස මධ්‍යම ඇළ හැඳින්විය හැකිය. එහි ඇතිවන අවහිරතා හේතුවෙන් නගරයේ සමස්ත ජලාපවහන පද්ධතිය අඩාල වීම, නායයාම් අවදානම ඉහළ යාම සහ ප්‍රවාහන පද්ධතිය ඇණ හිටීම වැනි දාම අවදානම් රැසක් නිර්මාණය වේ.

මෙම බෑවුම් අධික ලෙස ජලයෙන් සංතෘප්ත වූ විට, එම අවදානම සාමාන්‍ය ගංවතුර තත්ත්වයකින් ඔබ්බට ගොස් නායයෑම් සහ මඩ ප්‍රවාහයන් දක්වා වර්ධනය වේ. ගලා එන සුන්බුන් හේතුවෙන් කාණු පද්ධති අවහිර වී, නගරයේ පහත් බිම් ප්‍රදේශ ක්ෂණිකව ජලයෙන් යට විය හැකිය. මාර්ග, දුම්රිය මාර්ග සහ පිවිසුම් මාර්ග වැසී යාමට හෝ කැඩී යාමට ඉඩ ඇති අතර රෝහල් සහ පොදු පහසුකම් හුදකලා වීමේ අවදානමක් ද පවතී. මෙය කල්තියා ජනතාව ඉවත් කිරීම් (evacuation) අවශ්‍ය වන ඉහළ බලපෑමක් සහිත ආපදා තත්ත්වයකි.

මෙවැනි සීමාවන් ඉක්මවා යන අවස්ථාවලදී යටිතල පහසුකම්, ප්‍රවාහනය, ව්‍යාපාරික කටයුතු, හෝටල් ඇතුලු සංචාරක ක්ෂේත්‍රය සහ පොදු ජන ජීවිතය සම්පූර්ණයෙන්ම අකර්මණ්‍ය වීමේ තත්ත්වයකට පත්වේ. එබැවින් හදිසි ප්‍රතිචාර දැක්වීමට පමණක් සීමා නොවී, පූර්ව සූදානම, පූර්ව අනතුරු ඇඟවීම් සහ සම්බන්ධීකරණය කරන ලද ආපදා කළමනාකරණ සේවා මෙන්ම අවතැන් වූවන්, තුවාල ලැබූවන්, මූලික අවශ්‍යතා සහ මහජන සෞඛ්‍යය පිළිබඳ සැලසුම් ද මෙයට ඇතුළත් විය යුතුය. 

මේ සඳහා බහුවිධ විසඳුම් සහ පාර්ශවකරුවන් රැසකගේ දායකත්වය අත්‍යවශ්‍ය වේ. එමනිසා වහාම ජාතික අවධානය යොමු විය යුතු ප්‍රධාන ක්ෂේත්‍ර දෙකක් මෙහිදී හඳුනාගත හැකිය:

1. සංකීර්ණ ආපදා තත්ත්වයන් කල්තියා හඳුනාගත හැකි AI (කෘතිම බුද්ධිය) පාදක කරගත් පූර්ව අනතුරු ඇඟවීමේ පද්ධති භාවිතය.

2. අධික වර්ෂා ජලය කළමනාකරණය කිරීම සහ බැස යාමට සැලැස්වීම සඳහා ආපදාවකට පෙර සිදු කරන භූ-ඉංජිනේරු (Geo-engineering) ක්‍රියාමාර්ග.

මෙම ඉංජිනේරු සහ AI පද්ධති එක්ව ක්‍රියා කිරීමෙන් අවදානම්  කාලගුණික සිදුවීම් පුරෝකථනය කිරීම පමණක් නොව, අවදානම් තත්ත්වයන් වර්ධනය වන ආකාරය සහ ආරක්ෂිත සීමාවන් ඉක්මවා යන ආකාරය නිරන්තරයෙන් නිරීක්ෂණය කළ හැකිය. එමඟින් ආපදා සීමාවන් ඉක්මවා යාමට පෙර කාලෝචිත ලෙස මැදිහත් වීමට අවස්ථාව සැලසේ.

මහනුවර මධ්‍යම ඇළ අවදානම කළමනාකරණය :

මේ සඳහා නවීන තාක්ෂණය,  ඉංජිනේරු විසඳුම් හා මහජන චර්යා වෙනසක් එක් කළ විට එහි කාර්යක්ෂමතාව බෙහෙවින් ඉහළ යයි. විශේෂයෙන්ම කඳුකර නගරයකට ආවේණික වූ බෑවුම් සහිත ස්වභාවය නිසා, ඇළ මාර්ගය සහ අවට බෑවුම් වල ස්ථායීතාව අතර සෘජු සම්බන්ධයක් පවතී.

නවීන තාක්ෂණික විසඳුම් මඟින් එම අවදානම පාලනය කිරීමට 

• බෑවුම් ස්ථායී කරණය (Slope Stabilization) සඳහා ඉවූරු වල. පස ශක්තිමත් කිරීම කල යූතුය.

• සිදූරු ජලාපවහන නල (Horizontal Drains) මගින්  බෑවුම් සහිත ප්‍රදේශවල පස තුළ ඇති අතිරික්ත ජලය ඉවත් කිරීම කළ හැක. 

• භු-දැල් යොදා  පස සෝදායාම වැළැක්වීමට ආරක්ෂිත ආවරණ යෙදීම ද, නාය යාම් වලකන සැවැන්දරා, උණ වැනි ශාක  රෝපනය කිරීමද අවශ්‍යය. 

• මධ්‍යම ඇලේ තනි බිඳ වැටීම වැලැක්වීමට එයට එන අතිරික්ත ජලය වෙනත් දෙසක ට හරවා යැවීමට නව නාලිකා පද්ධතියක් ඉදි කිරීම ඉතාම වැදගත්ය. ඒ සඳහා බහිරවකන්ද, උඩවත්ත කැලේ හා හන්තාන කඳු ඔස්සේ එන ජලය මධ්‍යම ඇලට ඇතුළුවීමට පෙර මහවැලි ගඟට හැරවිය යුතුවේ.

• AI භාවිතයෙන් වර්ෂාව හා මධ්‍යම ඇලේ ජල මට්ටම හා ගලා යාම  පුරෝකතනය කර ජල ගැලීම් සිදුවීමට පැය කිහිපයකට පෙර අනතුරු ඇඟවීම් නිකුත් කිරීම අත්‍යාවශ්‍ය වේ.

චන්ද්‍රා ගමගේ (භු-ඉංජිනේරු විශේෂඥ) නිරංජන් මීගම්මන (AI විශේෂඥ) 

Climate Tech Foundation 

 #shilpasayura #climatetech #kandy

Java OOP Programming primer

Java, Spring Boot, Android Studio, Flutter ! මේ හතරම එකද? ඒ ගැනයි මේ ලිපිය . කෙටියෙන් කියනවානම් Java කියන්නේ Object Oriented Programming Language එකක්. අනිත් 3 ම විශේෂ අවශ්‍යතා සඳහා සැකසුන Java මත ගොඩ නැගුනු framework සහ development tools. හුඟක් අය අමාරුවේ වැටෙන තැනක් තමයි framework එකෙන් වැඩ පටන් ගන්න එක. සමාන ලක්ෂණ පෙනුනට Java Python වගේ නෙමෙයි. C වගේත් නෙමෙයි. Java language එක හුඟක් වෙනස්. Java වල අභියෝගය තියෙන්නේ OOP Approach එක හරියට අවබෝධ කරගන්න එක. Python වල print("Hello World") කියලා ලියන එක Java වලින් මෙහෙම ලියන්නේ ඇයි ? public class Main { public static void main(String[] args) { System.out.println("Hello World"); } } ඒක හරියට ඔලුව වටේ අත දාලා නහය අල්ලනවා වගේ කියලා හිතෙනවා නේද? public, class, Main, static, void, main, String, args Statem.out , {} වචන වලින් වෙන්නේ මොකක්ද? ඒවා නැතුව println("Hello World"); විතරක් ලියන්න බැරි ඇයි? ඒ මදිවට compile කරලා ආයේ වෙනම run කරන්න ඕනේ ඇයි ? කෙටිම පිළිතුර Object Oriented Programming එහෙම තමා කියන එක. ඒත් ඒක පැහැදිලි පිලිතුරක් නං නෙමේ. OOP සංකල්ප අවබෝධ කරගන්න අපට තවත් ගැඹුරට Java හදාරන්න වෙනවා. මුලින්ම අපි ඉගෙන ගන්නේ object එකක් කියන මුලික සංකල්පය. සරලව කීවොත් object දත්ත සහ හැසුරුම් කේත එය තුලම ඇතුළත් කර තිබෙනවා. ඒ නිසා එයට බාහිර කේත හා දත්ත නොමැතිව ස්වයංව ක්‍රියා කරන්නට පුළුවන්. ඒකට කියන්නේ Encapsulation කියලා. Object එකක් නිර්මාණය කරන්නේ base class එකකින්. එකම base class එකකින් Object ගණනක් හදන්න පුළුවන්. ඒ object එකිනෙකට සමාන වගේම වෙනස් වෙන්නත් පුළුවන්. ඒ Object අතර සන්නිවේදනය කරන්නත් පුළුවන්. මේ program එක Car කියන base class එක භාවිතා කරලා Car objects දෙකක් නිර්මාණය කරනවා. ඒවා කාර් වර්ග දෙකක්. public final class Car { private final String name; public Car(String brand) { this.name= brand; } public static void main(String[] args) { Car car1 = new Car("Toyota"); Car car2 = new Car("Suzuki"); System.out.println(car1.name); System.out.println(car2.name); } } අපි මෙතනදී බාවිතා කලේ Car base class එකේ Constructor method එක. හැබැයි කාර් මෙහෙයවන්න අපට තවත් functions ඕනේ වෙනවා. start, run, break, honk, stop වගේ methods අපට base class එකටම දාන්න පුළුවන්. එතකොට car1 සහ car2 කියලා අපි නිර්මාණය කරන object දෙකටම ඒ methods automatically ලැබෙනවා. එවිට ඒ කාර් අපට මෙහෙයවන්න පුළුවන්. කාර් object එක තුළම ඒවා හසුරුවන දත්ත සහ ක්‍රමවේද ඇතුලත්. ඒවා ස්වයංපෝෂිතයි. ඒ සංකල්පයට කියන්නේ Inheritance. Java programming කරන්න මේ වගේ OOP සංකල්ප වලින්. Java වල structural programming වලට අමතරව Abstraction, Inheritance, Polymorphism, Encapsulation, Constructor වගේ ප්‍රධාන OOP සංකල්ප සමග overloading, overriding , Static and dynamic binding, Access specifiers techniques ප්‍රායෝගිකව භාවිතා කරන හැටි ඉගෙන ගත්තාම Android, Spring Boot , Flutter කරදරයක් නැතිව කරගන්නත් පුළුවන්. නැත්නං මග හිරවෙනවා. ඒ නිසා ඔබ පළමුව කළ කළ යුත්තේ හරියට Java OOP Programming ඉගෙන ගන්න එකයි. ඒ වෙනුවෙන්ම වූ විශේෂ පාඨමාලාවක් ශිල්ප සයුර nextgen ඔබට හඳුන්වා දෙනවා. ලියාපදිංචිය මෙතනින්. https://forms.gle/AjFzTQ7EU1RcJNeK9 වැඩි විස්තර සඳහා 0777573857 අංකයට පණිවිඩයක් එවන්න නැතිනම් අමතන්න. #shilpasayura #nextgen

Scrarch Tharuli Vihasna

Moving Kitty Scratch Example

හැකරුන්, අවභාවිතකයන්, සහ අපචාරකයන් ක්‍රියාත්මකයි

corona වයිරසය  සමඟ අන්තර්ජාල භාවිතය වැඩිවීමත් සමගම හැකරුන්, අවභාවිතකයන්,  සහ අපචාරකයන් අධික ලෙස ක්‍රියාත්මක වීමට පටන් ගෙන ඇත. 

 

සමහරුන්ගෙන් ඉලක්කය දත්ත සොරා ගැනීමයි. සමහරුන්ට අවශ්‍ය  YouTube  නාලිකා ප්‍රසිද්ධ කර ගැනීමයි. සමහරු විනෝදයට එය කරයි.  සමහරු එන්නේ ළමා අපචාරය ටයි.

ඔවුන්ගේ විශේෂත්වය නිර්නාමික භාවයයි. facebook පිටුව, යූ ටියුබ් චැනලය හෝ වෙබ් අඩවිය කරන්නෙ කවුද යන බව සඟවා ඇත.

ඔවුන් ඔවුන්ගේ ප්‍රධාන ඉලක්කය පාසල් ළමුන්ය. ඒ මගින් පවුලේ පරිගණක වලට, දුරකථන වලට ඔවුන් ඇතුළු වෙති. ඒ සඳහා pishingn link එවති. නැතහොත් pishingn link අඩංගු PDF ලබාදෙති. සමහර youtube චැනල වල කමෙන්ට් දමා link දමති. පසුගිය දිනවල free data ලබාදීමට ආ බොරු post ඔබට මතක ඇති.

බොහෝ ගුරුවරු පාසැල් වසා ඇති නිසා නොමිලේ ඔන්ලයින් උගන්වන වට්ස්ඇප් සමූහ සාදාගෙන උගන්වති. ඒවා වලට ළමයින් මෙන් පෙනී සිට රිංගීම අපචාරකයන් ගේ අලුත්ම ක්‍රමය වී ඇත. 

මා මෙය ලියන්නේ  6-7 ශ්‍රේණි වල දරුවන්ට  scratch ක්‍රම ලේඛනය උගැන්වීමට සෑදු පුද්ගලික whatsapp ගෲප් එකට +94 71 886 1776 දුරකථන අංකයෙන් රිංගා, EMP නම් ෆේස්බුක් පිටුවක් හා youtube චැනලයක් ජනප්‍රිය කරවීමට එය අවභාවිත කළ නිර්නාමික පුද්ගලයෙකුගේ සිදුවීමක් නිසාය.  

ඔබද දන්නා පරිදි youtube මේ වන විට හොඳ තොරතුරු මෙන්ම සිංහලෙන් ඉතාම අසභ්‍ය දෑ පළ කරන ස්ථානයක් වී ඇත.සමහරු දෙකම කරමින් එකකින් එකකට ට්‍රැෆික් අද්දවා ගනිති. නිර්නාමික මේ පුද්ගලයන්ගෙන් ඔබේ දරුවා ප්‍රවේශම් කරගන්න. නමක් ගමක් සහිතව වගකීමකින් යුතුව අධ්‍යාපන තොරතුරු ලබා දෙන තැන්වලට පමණක් ඔබේ දරුවා යොමු කරන්න. එයත් නියාමනය කරන්න.

ඒ අතරම  අද live උගන්වන webinar එකකට windows  ආසාදනය කළ හැකි script එකක් යමෙක් විසින් අප්ලෝඩ් කලේය.  ඒ අවස්ථාවේ ලොගින් වී සිටී 150 කට අධික සිසුන්ගේ පරිගණක හා ජංගම දුරකථන ආරක්ෂා කර ගැනීමට අපට හැකි වූයේ වහා ක්‍රියාත්මක වී සිසුන් දැනුවත් කළ නිසාය. මේ දෙකම සිදුවන්නේ එකම දවසේය. එනම් අප වැඩසටහන දියත් කළ දිනයේ ය. ඒ සැලසුම් සහගත ප්‍රහාරයක් ලෙස අප සලකමු.

පසුව Digital footprint හා social engineering ක්‍රම භාවිතයෙන් මෙම අපචාරකයන් දෙදෙනාම මේ වන විට අප විසින් හඳුනාගෙන ඇත. ඕනෑම හොරකමක් අසුවෙයි. හැකරුන් ද එසේය. ඔවුන් කොතනක හෝ  digital සලකුණක් ඉතිරි කරති.

ඔවුන්ගේ ඒ අවක්‍රියාවට එරෙහි ක්‍රියාමාර්ග ගැනීමේ පළමු පියවර මේ ලිපියයි. ඉතිරිය ඉදිරියට.

EMP  නැමැත්තා මෙම ක්‍රියාව කලා මෙන්ම එය වැරදියි කියා අප කියූවිට අපට අපහාස කර , අප සමග කළ පුද්ගලික කතාබහ අප්ලෝඩ් කර තවත් දුරට සමූහයේ පිස්සු නැටුවේය. ඒ පැහැදිලිවම තමන් කරන ලද වරද විශාලනය කරමින් අපහාස කිරීමය. ඩිජිටල් මාධ්‍යයෙන් වුව එය සාපරාධි අපහාසයක්  (criminal deformation) සේ සැලකේ. එය ශ්‍රී ලංකාවේ නීතිගත පරිගණක අපරාධයකි. අහෝ කොතරම් අන්ධද? ඒ කිසිවකුත් නොදනී.

නොමිලේ ලබා දෙන සමාජ මාධ්‍ය සේවාවන් හා අන්තර්ජාලයේ අනිහිඛවනීය  නිර්ණාමිකත්වය ප්‍රයෝජනයට ගනිමින් සදාචාර හා නීතිමය විරෝධී කටයුතු වල යෙදෙන්නන්ට විරුද්ධව ක්‍රියා කිරීමට නව නීති අවශ්‍ය වේ. ඒ අපේ ළමුන්, අපගේ අධ්‍යාපනය , අපගේ සදාචාරය ආරක්ෂා කරගැනීම සඳහාය. ඒ සඳහා අප දැඩි සේ කටයුතු කරමු. ඒ යහපත් මිනිසුන්ගේ ඩිජිටල් අයිතිවාසිකම් රැකදීම සඳහා ය.

මේ අනුව ඔඛ හදන WhatsApp private group වලට පිට තොරතුරු දාන්න අවසර නොදෙන්න. 

ළමයි හදන program,  සහ අහන ප්‍රශ්න වලට පිළිතුරු විතරක් අවසර දෙන්න. ඒවා වලට ළමයින් ලෙස පෙනී සිටිමින් අපචාරකයන් ඇතුළුවීමට ඉඩ නොතබන්න. 

එක් එක් ලින්ක්, post දාන අය සහ මැසේජ් කරන අයගෙන් ළමයින්ට පරිස්සම් වන්නට කියාදෙන්න.

ඔවුන් ඔබට virus එවිය හැකි බවත්, පරිගණකයේ හෝ ෆෝන් එකේ දත්ත සොරා ගත හැකි බවත් ළමුන්ට කියා දෙන්න.

ගුරුවරයා ලබා දෙන තොරතුරු හා හා link පමණක් click කිරීමට උපදෙස් දෙන්න.

සමූහයේ සාමාජිකයන් ලෙසින් පෙනී සිටින අපචාරකයන් හඳුනා ගැනීමට විමසිලිමත් වන්න. එවැන්නෙක් හමුවූ පසු ප්‍රසිද්ධියේ ඒ කියන්න. අනිත් අයටත් දැනගන්න. ළමුන් වහාම දැනුවත් කරන්න. අව භාවිතා කරන්නන් සමාවකින් තොරව සමුහයෙන් ඉවත් කරන්න.

බාලවයස් ළමයින්ගේ සමූහයන් කළමනාකරණය කරන අපට එම ගෲප් වලට එකතු වුන ළමුන්ගේ ආරක්ෂාව  වගකීමක් වේ.  දෙමාපියන් ළමුන් අපට බාර දෙන්නේ නිර්නාමිකයන්ගේ  අපචාරයන්ට ලක් වීමට නොවේ. අප ඔවුන්ට ආරක්ෂාකාරී ඩිජිටල් පරිසරයක් ලබාදීමට වගකීමෙන් බැඳී සිටිමු.

පාසල් ලමුන් හා ඔබ දන්නා ගුරුවරුන් කිහිප දෙනෙකුට හැර වෙනත් කිසිවකුට සමූහයට ඇතුලුවීම හෝ පෝස්ට් දැමීම තහනම් බව පලකරන්න.  එමෙන්ම එය ක්‍රියාත්මක කරන්න. නිර්නාමික ෆේස්බුක් පේජ් වල, ගෲප් වල සහ ප්‍රොෆයිල් මඟින් ඔබට ඉදිරිපත් කරන පෝස්ට් අනුමත නොකරන්න.

 

එවැනි අයකුගෙන් පුද්ගලික පණිවිඩයක් හෝ පෝස්ට් එකක් ආව හොත් වහාම පැමිණිලි කරන ලෙස ළමයින්ට උපදෙස් දෙන්න. 

ඔබගේ පරිගණකය සාදා දෙන බව කියා, හැකින් උගන්වන බව කියා,  අවසර අරගෙන, phishing link එකක් ඒවා, ඔබට කියා එහෙ ක්ලික් කර ක්ලික් කර,  පරිගණකය ආසාදනය කර,  අන්තර්ජාලයෙන් එයට ඇතුළු වී දත්ත සොරා ගෙන හෝ මකා දමා හෝ encrypt කර කිසිවෙකුට  ළමුන් කරදරයකට පත් කිරීමට ඉඩ නොතබන්න.

PDF download මගින්ද වයිරස් එවිය හැක. Click bait  PDF සැක කරන්න. Ad fly ඉතාම අනතුරුදායකය. 

අන්තර්ජාලයේදී ඔබ නොදන්නා කිසිවෙකුත් විශ්වාස නොකරන්න. අනන්‍යතාවය නොමැති තොරතුරු, file, ගෲප්, page, පුද්ගලයන් මගහරින්න.

WhatsApp ඉතාම ආනාරක්ෂාකාරී තැනකි. එහි ප්‍රවේශම් වන්නට හා හැසිරෙන්නට ළමුන්ට කියාදෙන්න. 

කොරෝනාව නිසා හතු පිපෙන්නාක් මෙන් බිහිවන නිර්නාමික youtube channel,  පාඩම් සපයන්නන්, e learning සේවා සහ හැකරුන් ගෙන් ළමයින් ආරක්ෂා කරගැනීමට අන්තර්ජාලයේ කාලයක්, කොරෝනාවට පෙර අධ්‍යාපනය ලබා දෙමින් ළමුන්ට හා ගුරුවරුන්ට සේවය සැපයූ නියම ICT ගුරුවරුන් හා වෘත්තිකයන්ට මේ අවස්ථාවේ විශාල වගකීමක් පැවරේ. 

වගකීමක් සහිතව,  සම්මතයක් සහිතව අධ්‍යාපන තොරතුරු ලබාදෙන ගුරුවරුන්  මේ අවස්ථාවේ දැනුවත් වන්න. දෙමාපියන් හා ළමයින් දැනුවත් කරන්න. අපචාර වැළකීමට ඉදිරියට එන්න. 

අපේ ළමුන් අපි ආරක්ෂා කර ගනිමු. අපට එය කළ හැකියි!

#isoc #shilpasayura #esociety #ict

නිරංජන් මීගම්මන.

Shilpa Sayura Foundation

Member Internet Society  

Member Computer Society.of Sri Lanka